Cinemaorkesten (A)

De orkesten in de Antwerpse cinematheaters

Hieronder enkele gegevens over de orkesten die in de Antwerpse cinematheaters speelden tussen ca 1915 en 1930.

Cinema

opening

sluiting

aantal leden in het orkest
jan/dec 1926

orkestleiders

AGORA

Turnhoutsebaan 333, Borgerhout

jun 1928

1937

Theo de Greef (1928)
Guillaume De Vos (1928-1929)

  • Na de inhuldigingsavond voor genodigden, opende deze zaal met ongeveer 1800 zitplaatsen onder het bestuur van Louis Bogaerts op woensdag 6 juni 1928.
  • De eerste film die werd vertoond was Paname (Die Apachen von Paris, Frans-Duitse film uit 1927).
  • Bij de opening in juni 1928 telde het orkest onder leiding van Theo De Greef twintig muzikanten. “De muzikale onderlijning van den h. De Greef volgde het gebeuren op de voet, en zelfs de stemmige harmonica ontbrak niet.” (De Schelde, 7 juni 1928)
  • Guillaume De Vos was orkestleider vanaf september 1928.
  • In de week van 16 november 1928 vertoonde men de prestigieuze film De Koning der Koningen (The King of Kings, Amerikaanse film uit 1927), met bijzondere muzikale aanpassing en zangkoren van G. De Vos. Vanwege het succes werden de vertoningen met een week verlengd.
  • In december 1928 telde het orkest volgens het jaarverslag van de Toonkunstenaarsvereniging 13 orkestleden in vaste dienst.
  • Op vrijdag 16 december 1938 opende men op de plek van de vroegere Agora de nieuwe cinema Luxor “met een gansch nieuwe klankinstelling”.

ALHAMBRA

Hoogstraat 35

… / 5

  • In 1920 werden de orkestleden Jos Houwer, pianist, Laeremans, cello en Felbier, viool, uitgesloten uit de Toonkunstenaarsvereniging omdat ze met de eigenaar van de bioscoop een contract sloten zonder goedkeuring van de vereniging.
  • De Alhambra werkte in december 1929 nog met een volledig orkest.

AMÉRICAIN

Brederodestraat 197

3 / 3

J. Verbert

AMÉRICAIN PALACE

Diepestraat 145

dec 1922

9 / 9

Marcus

ANTVERPIA

Sint-Jansstraat 4 (Aalmoezeniersstraat)

5 / 4

Ivo de Ridder

ANVERS PALACE

Appelmansstraat 31

apr 1915

20 / 16

Frans Van Dyck (1915-),
Julien Neufcour (1919-),
Jan Tasset (1920-),
Renaat Van Zundert (1921-)

  • In 1920 maakten deel uit van het orkest : violist Mariën, cellist Van Sintruyen en fluitist Casteleyn.
  • Orkest in 1923 onder leiding van van Zundert : de heren Van der Borght (1e viool-solo), Lahaye, Bogaerts en Hallaerts (violen); de Puysseleer (alto) ; Van Sintruyen en Snellaert (cello) ; Vernay (contrabas); Casteleyn (fluit); Paulis (hobo); De Pooter (klarinet) ; Van Hove (fagot) ; Verbruggen (hoorn) ; Op de Beeck (trompet); Collart (trombone); Weitman (pauken); Baut en Douliez (piano).
  • In februari 1925 vertoonde men de film Le Miracle des Loups met de originele begeleidende partituur van de Franse componist Henri Rabaud. Het is vermoedelijk de eerste keer dat in Antwerpen het cinemaorkest een origineel bij de film horende partituur uitvoerde.
  • In 1928 maakte Snellaert nog deel uit van het orkest als cellist.
  • In september 1929 werd het orkest vervangen door een grammofooninstallatie. Van Zundert bleef verantwoordelijk voor de keuze van geluid en muziek.
  • Op 28 maart 1930 werd als eerste geluidsfilm Het Lied van Parijs gedraaid (Innocents of Paris, film uit 1929)

ASTORIA

Bredabaan, Merksem

1921

9 / 8

J. Bartels

ASTRID

Berchem
  • In december 1928 telde het orkest 5 leden.
 
Eerste versie 10 mei 2011
laatste aanpassing :

Cinemaorkesten

Muzikanten
in  de Antwerpse cinema’s

De periode van de stille film in Antwerpen stelde in de jaren 1920 een 400-tal muzikanten tewerk als pianisten, in kleine strijkjes of kleinere orkesten en in enkele tamelijk stevige orkesten. De grootste orkesten waren deze van de Empire, van de Anvers Palace en het orkest van de cinema van de Dierentuin. Bij de invoering van de filmbegeleiding met grammofoonplaten en later bij de invoering van de geluidsfilm zelf ging het beroep van cinemamuzikant verloren.

Aantal muzikanten

In 1926 werkten meer dan de helft van de cinema’s in Antwerpen en randgemeenten met een orkest van zes man of meer. De grote orkesten zoals deze van Anvers-Palace, Empire en Zoologie telden tot twintig orkestleden. De orkesten werden afhankelijk van de film versterkt met tijdelijke orkestleden, maar ook andere instrumentisten zoals studenten kwamen zich soms aanbieden om mee te spelen.

De meeste orkestleden waren aangesloten bij de Antwerpse Toonkunstenaarsvereniging, die behalve als mutualiteit, ook optrad als vakbond. Volgens hun cijfers – het betreft dan het aantal gesyndiceerde orkestleden – werkten in de orkesten van de Antwerpse cinema’s volgend aantal muzikanten met een vaste betrekking :

in januari 1926

324 muzikanten

in 51 cinema’s

in december 1926

296 muzikanten

in 47 cinema’s

op 31 december 1928

439 muzikanten

in 52 cinema’s

in augustus 1929

412 muzikanten

Van de 412 orkestleden die men telde in augustus 1929, werkten er 120 in de eersteklas-cinemazalen, en 292 muzikanten in de tweedeklas-zalen. 
Tegen 1 november 1929 zijn de meeste Antwerpse cinemaorkesten opgeheven als gevolg van de invoering van de muziekbegeleiding van de stille films met grammofoonplaten. Een half jaar later schakelden een tiental Antwerpse bioscopen over op het vertonen van geluidsfilms. Slechts enkele bioscopen behielden nog een tijdlang hun orkest.
Volgens Wildiers (Clement Wildiers, De Kinema verovert de Scheldestad, Antwerpen, 1956) verloren 463 muzikanten hun werk na de invoering van de geluidsfilm in maart 1930..

 

Aantrekkelijke baan

Een betrekking in een cinemaorkest was aantrekkelijk voor de meeste muzikanten. Het leverde een goede verdienste op, het ganse jaar door, met vaste werkuren en sedert de tweede helft van de jaren 1920 daarbovenop nog veertien dagen betaald verlof. Een muzikant in de Opera daarentegen had in 1928 slechts een contract van acht maanden en moest voor de overblijvende vier maanden op zoek naar een andere verdienste. De cinemaorkesten konden dus de beste instrumentisten aanwerven. Volgens de Toonkunstenaarsvereniging verdiende een orkestlid in een cinema op die manier per jaar meer dan het dubbele dan een orkestlid in de opera.


Eerste versie 10 mei 2011
laatste aanpassing :